آشنایی مقدماتی با سیستم پکس (PACS) استاندارد

صفحه اصلی

مقالات

سه شنبه ، 8 شهریور 1390 ، 11:34

کمیته های بررسی استانداردهای جهانی فرمت تصاویر دیجیتال پزشکی دایکام(DICOM) و سیستم پکس (PACS)
روش های انتقال دانش فنی به مسئولین سیستم پکس (PACS Admin)، متخصصین رادیوگرافی ، پرسنل تصویر برداری ، مسئولین (IT) و مهندسین پزشکی هر سال تشکیل می گردد. این کمیته زیر نظر کالج رادیولوژی آمریکا ACR و با مسئولیت NEMA می باشد.

کمیته های تخصصی هر سال در چه زمینه هائی تشکیل می گردند؟

تجهیزات تصویر برداری دیجیتال دارای فرمت دایکام (DICOM) ، دارای هدر (Header) بوده که در آن اطلاعات انحصاری (UID) و اطلاعات دستگاه از قبیل نوع دستگاه ، نرم افزار سیستم ، کمپانی سازنده و سایر اطلاعات مربوط به دموگرافی بیمار ارائه می گردد.

این اطلاعات رابطه مستقیم با عملکرد دستگاه دارد و در مقایسه با مدل های مختلف از این طریق می توان قابلیت های دستگاه های متفاوت را مورد بررسی قرار داد، برای نمونه اگر دستگاه های تصویر برداری مانند CT ، MRI و CRاز کمپانی های مختلف را مورد مقایسه قرار دهیم یک روش مقایسه ، ارزش اطلاعات هدرهای (Header) دستگاه ها می باشد.

ارزش اطلاعات هدرها (Header) جهت انتخاب تجهیزات تصویر برداری چه کمکی می نماید؟

اضافه شدن آیتم های جدید به هدرهای تجهیزات تصویربرداری ، از مزیت های یک کمپانی می باشد. کمپانی های مختلف بسته به شاخص های تکنیکی و فنی که در اطلاعات هدرهایشان (Header) موجود می باشد از امتیازهای دستگاه ها برای برتری استفاده می نمایند. برای نمونه اگر تصمیم دارید که مرکز رادیوگرافی را از آنالوگ به دیجیتال تبدیل نمایید لازم است که از دستگاه رادیوگرافی کامپیوتری (CR=Computed Radiography) برای این تبدیل استفاده گردد. حال این سئوال پیش می آید که برای مقایسه فنی دستگاه های مختلف در این زمینه ، باید به هدر های آن دستگاه ها مراجعه شود و از این طریق به امتیازهای آن دسترسی پیدا کرد.

لطفا در مورد ارزش ظرفیت هدرهای جدید بیشتر توضیح دهید ؟

اطلاعات هدر دایکام در قالب (DICOM TAG INFORMATION) همراه با تصویر ، مجموعه ای را در قالب دایکام (DICOM) شکل می دهد که تمایز اصلی آن با فرمت های دیگر تصاویر ، در قابلیت هدرهای (Header) آن و نوع فشردگی تصویر می باشد. در رابطه با هدر (Header) این موضوع قابل توجه است که هر ساله بر تعداد آن در کمیته های جهانی با نظر متخصصان رشته مربوطه افزوده می شود.

آیا صرفاً تهیه سیستم پکس می تواند معنی Filmless بدهد!

قوانین استاندارد سیستم پکس از طرف اتحادیه NEMA که زیر نظر کالج رادیولوژی آمریکا می باشد ، در 20 پروتکل و 27 گروه کاری تدوین گردیده است. بدون رعایت کامل این پروتکل ها آن مرکز تصویر برداری هر چند که دارای سیستم پکس باشد اما (Filmless) شناخته نمی شود.

نمونه ی یک سیستم پکس (PACS) استاندارد را بیان کنید ؟

برای نمونه مرکز تصویر برداری واقع در دالاس تگزاس را که دارای سیستم پکس (PACS) استاندارد می باشد ، مورد ارزیابی قرار می دهیم.

در مرحله اول باید ببینیم این مرکز درمانی دارای چند تخت می باشد و سیستم (PACS) آن به چه بخش هایی خدمات می دهد؟

این مرکز درمانی دارای 900 تخت بیمار بوده که مسئول سیستم پکس (PACS Admin)این مرکز تصویر برداری به تمام بخش ها و اطاق های عمل سه بیمارستان در یک سایت ، خدمات (Filmless) ارائه می دهد.

تعداد تجهیزات تصویر برداری که برای سیستم پکس (PACS) تصاویر دیجیتال ارسال می نمودند را بیان نمایید؟

تعداد دستگاه هائی که برای سیستم پکس (PACS) تصاویر دیجیتال ارسال می نمودند 120 دستگاه بوده که به دو بخش دستگاه ها دارای خروجی فرمت دایکام (DICOM) و دستگاه ها دارای خروجی از جنس غیر دایکام (NON-DICOM) می باشند.

دستگاه ها دارای خروجی دایکام (DICOM) از قبیل CR ، DR ، DDR ، CT ، MR ، US ، XA، NM ، PETو دستگاه ها دارای خروجی غیر دایکام (NON - DICOM) از قبیل MIC، EN ، OR

پرونده بیمار در قالب متن ، چگونه برای سیستم پکس ارسال می گردد؟

بیمار در HIS پذیرش می شود یا بطور مستقیم در RIS پذیرش می شود ، در حالت اول باید اطلاعات از HIS به RIS ارسال گردد ، بنابراین ما از طریق RIS اطلاعات را در استاندارد HL7 به زبان مورد پذیرش (DICOM) تبدیل می نمائیم. در این حالت اطلاعات ارسالی تصویر و متن کامل شده و سیستم پکس (PACS)آن را ذخیره و ارسال می نماید.

این سئوال مطرح می شود که آیا ما می توانیم اطلاعات متن را از طریق HIS و اطلاعات تصویر را از طریق سیستم پکس (PACS)به بخش ها ارسال نمائیم؟

برای تبدیل رادیوگرافی آنالوگ به دیجیتال بیش از سی سال محققینی که در راس آن ها نوابغی مانندClunie و Barten زحمت کشیده اند تا با دلایل علمی برتری آن را اثبات نمایند و در نهایت فرمت دایکام (DICOM) مطرح گردید که مورد توافق تمامی مراکز علمی و درمانی قرار گرفت و این فرمت بیان می نماید که حامل اطلاعات متن شامل پرونده بیمار ، عملکردها و سایر اطلاعات دستگاه بوده و تصاویر دیجیتال در قالب Lossless (تمامی اطلاعات تصویر موجودیت دارد) بایگانی می شود ، بنابراین ما نمی توانیم اساس فرمت مورد پذیرش در کمیته جهانی را تغییر داده و سیستم پکس غیر استاندارد در مراکز درمانی ایجاد نمائیم. تا سال 1996 میلادی در چند کشور اروپای شرقی این روش اجرا می گردید به صورتیکه اطلاعات دموگرافی بیمار را از طریق HIS و اطلاعات تصاویر رادیوگرافی را از طریق سیستم پکس در داخل مراکز درمانی انتقال می دادند که مراکز بیمه HIPAA به شدت با این روش برخورد نمودند و فقط به تصاویری که اطلاعات دموگرافی بیمار در قالب دایکام ارائه می گردید، هزینه پرداخت می نمود.

در این مرکز چه راه کاری برای تصاویر دستگاه هایی که از جنس دایکام (DICOM) نبودند, داشتند ؟

تصاویر دیجیتال باید از جنس دایکام (DICOM 3.0) باشند تا مورد پذیرش سیستم پکس قرار گیرند لذا تصاویر غیر دایکام (NON-DICOM) الزاما در قالب SC = Second Capture تبدیل به فرمت دایکام شده و برای پکس ارسال می گردند.

این تصاویر بعد از کامل شدن با فرمت دایکام (DICOM) به کجا ارسال می شوند ؟

این تصاویر جهت کنترل کیفیت به Gateway و در صورت تائید به سیستم پکس (PACS) ارسال می شود. البته سیستم پکس در مرحله اول آنرا ذخیره و Backup گرفته و سپس آنرا به داخل مرکز درمانی و یا خارج مرکز درمانی ارسال می نماید.

با توجه به حجم فوق العاده زیاد اطلاعات ذخیره شده, در مورد Backup چه استانداردهایی را رعایت می کردند؟

برحسب سنین مختلف بیمار ، زمان های مختلفی برای Backup به شرح زیر در نظر گرفته شده است :

1- زمان Backup برای نوزادان 18 سال

2- زمان Backup برای سنین بالا حدود 5 الی 7 سال

3- زمان Backup برای دیگر بیماران حدود 7 الی 10 سال

لازم به توضیح می باشد که در این مرکز درمانی بیشترین حجم Backup را تصاویر قلبی (به دلیل ظرفیت بسیار زیاد) به خود اختصاص می دادند ، البته با در اختیار داشتن سخت افزارهای جدید این امکان به وجود می آید که زمان Backup افزایش یابد.

مسئول سیستم پکس (PACS Admin) در این مرکز درمانی با چه سیستم هائی ارتباط مستقیم دارد ؟

مسئول سیستم پکس (PACS Admin) با موارد زیر ارتباط مستقیم برقرار می کرد:

1- Short Term Storage

2- Long Term Storage

3- Web PACS Workstation

4- PACS Diagnostic Workstation

5- PACS Clinical Workstation

6- HL7 & DICOM

7- Network Gateway

در مورد سخت افزار و نرم افزار این مرکز درمانی ما را مطلع نمائید.

نمونه ای از اقلام موجود این مرکز شامل:

1- Data Base= SQL

2- Diagnostic Monitor= Barco

3- Software= Voxar Diagnostic

4- Computed Radiography=Agfa

5- Storage= Emerson

6- 18 TB / Month

7- All Clinician =Web Base

8- All Radiologist =Web Base

اگر شاخص مهمی از این مرکز درمانی دارید لطفا بیان فرمائید؟

با اینکه این مرکز درمانی بطور کامل Filmless بوده و اتاق های عمل آن نیز دارای سیستم Filmless می باشند ، اما بر اساس توافق و نیاز جراحان ارتوپد در شرایطی که Contrast بین پیکسل های تصاویر برای مقایسه لازم باشد از فیلم رادیوگرافی هم استفاده می نمایند.

در چه شرایطی با وجود سیستم استاندارد (PACS) و قابلیت Filmless از فیلم رادیوگرافی استفاده می گردد؟

باید به این نکته توجه کرد که فقط در حالت کنتراست پیکسل های همجوار ، تشخیص بر روی فیلم رادیوگرافی دارای خطای خطی بوده ولی همین تصویر جهت تشخیص بر روی نمایشگر دارای خطای لگاریتمی می باشد و به همین دلیل مراکز قضائی ، جهت رسیدگی و بررسی ، فیلم رادیوگرافی را ترجیح می دهند.

استانداردهای مورد نیاز برای حذف فیلم رادیوگرافی برای Filmless شدن و سیستم پکس PACS را بیان نمایید؟

جهت ورود به این مطلب نیاز به بیان مقدماتی بخصوص در مورد پروتکل های استاندارد است، لذا در مقاله ای جداگانه به آن می پردازیم.

بلوک دیاگرام

مرکز تصویر برداری دارای سیستم پکس (PACS) استاندارد

دالاس تگزاس